नव आविष्कार सहित आदित्य स्तोत्र !
ॐ दिनाधिपतये नमः ! ॐ ऋतुकर्ता प्रभाकर: !
वयं अस्माकं सूर्यं दिवसस्य स्वामी इति जानीमः ! अस्माकं
पृथिवीग्रहस्य अक्षे परिभ्रमणस्य कारणेन अहोरात्रौ भवति, यदा सः अस्माकं सूर्यं
परितः परिभ्रमति !
वयं सर्वे सूर्यं अस्माकं ईश्वरं
प्रार्थयामः ! सूर्यं विना वयं जीवितुं न शक्नुमः! पृथिव्यां जीवनं सूर्यस्य उपरि
निर्भरं भवति ।
सूर्यस्य गुरुत्वाकर्षणं अस्माकं
सम्पूर्णं सौरमण्डलं एकत्र धारयति । सूर्यस्य तापः पृथिवीं जीवितुं पर्याप्तं
उष्णं करोति ।
परमाणुसंलयनम् अस्माकं सूर्ये
मुख्या विक्रिया अस्ति, यत्र सूर्यस्य कोरस्य अपारः दाबः तापः च
हाइड्रोजनपरमाणुः संयोजयित्वा हीलियमपरमाणुः निर्मातुं बाध्यते एषा प्रक्रिया
प्रकाशस्य, तापस्य च रूपेण महतीं ऊर्जां मुञ्चति, या सूर्यस्य शक्तिं ददाति ।
सूर्यात् प्रकाशं विना वनस्पतयः
पशवः वा न स्यात्—अतः अन्नं न स्यात्, वयं च न
स्याम । पृथिव्यां जीवनस्य कृते तापः प्रकाशः च महत्त्वपूर्णः भवेत्, परन्तु सूर्यः अन्यवस्तूनि अपि प्रेषयति । सूर्यः अन्यान् बहु ऊर्जां
लघुकणान् च पृथिवीं प्रति प्रेषयति ।
पृथिव्याः रक्षात्मकं
चुम्बकीयक्षेत्रं वायुमण्डलं च अधिकांशतः ऊर्जायाः कणानां च कृते अस्मान् रक्षति ।
परन्तु कदाचित् एतेषां कणानां महती धारा पृथिवीं प्राप्य अस्माकं वायुमण्डलस्य
बाह्यप्रान्ते स्थितैः वायुभिः सह अन्तरक्रियां करोति । अनेन आकाशे अरोरा इति
ज्योतिप्रवाहाः भवन्ति । तारा उष्णः दीप्तः वायुगोलकः भवति ।
यदा वयं रात्रौ आकाशे उपरि पश्यसि
तदा वयं असंख्याकाः स्फुरन्तः तारा: दृश्यन्ते । दिवा भवन्तः किमपि तारकं द्रष्टुं
शक्नुवन्ति वा ? निश्चयेन! दिवा प्रकाशः अस्माकं निकटतमतारकात्
आगच्छति : सूर्यात् ।
सूर्यः पृथिव्याः कियत् समीपे
अस्ति ? अन्यतारकाणां अपेक्षया मार्गः, मार्गः समीपः, परन्तु अद्यापि सुन्दरः दूरः।
पृथिव्याः प्रायः ९३ मिलियन माइलदूरे अस्ति । तत् पृथिव्याः चन्द्रस्य च अन्तरात्
४०० गुणाधिकं दूरम् अस्ति!
तथापि पृथिवी सूर्यस्य अतिसमीपे
नास्ति इति साधु । यदि वयं अतिसमीपे स्मः तर्हि अत्र निवासं कर्तुं अतितप्तं
स्यात्। सूर्यस्य पृष्ठं अतीव उष्णं भवति, तस्य
वायुमण्डलं च अधिकं उष्णं भवति । तथा च सूर्यस्य कोरः सर्वेभ्यः उष्णतमः भागः
अस्ति, यस्य तापमानं २७ मिलियन डिग्री फारेनहाइट् अस्ति!
अस्माकं सूर्यः पृथिव्याः
अपेक्षया प्रायः १०० गुणाधिकः विस्तृतः अस्ति, परन्तु
सः केवलं औसतप्रमाणस्य तारा एव अस्ति । खगोलशास्त्रज्ञाः केचन तारा: सूर्यापेक्षया
शतगुणं बृहत्तराणि अन्ये च १० गुणानि लघुतराणि च प्राप्तवन्तः । सूर्यः अपि स्वस्य
जीवनचक्रस्य मध्ये एव अस्ति । अधुना अस्माकं सूर्यः पीतवामनः इति अवस्थायां वर्तते
। अस्य पुराणः प्रायः ४.५ कोटि वर्षाणि अस्ति । अन्येषु ५ कोटिवर्षेषु सूर्यः
रक्तविशालकायः इति विशालः शीतलः तारा भविष्यति । ततः कतिपयेभ्यः कोटिवर्षेभ्यः
अनन्तरं लघुशुक्लवामनतारकं भविष्यति । पृथिव्याः समानप्रमाणं यावत् संकुचति,
परन्तु तस्य भारः २०,००० गुणाधिकः भविष्यति ।
सूर्यस्य जन्म प्रायः ४.६
कोटिवर्षपूर्वं सौरनीहारिका इति विशालस्य, भ्रमन्तस्य
गैस-धूलि-मेघस्य पतनात् अभवत्, यत् सम्भवतः समीपस्थेन
सुपरनोवा-द्वारा प्रेरितम् यथा यथा मेघः पतति स्म तथा तथा केन्द्रे स्थितः पदार्थः
अधिकाधिकं सघनः उष्णः च भवति स्म, अन्ततः यदा
हाइड्रोजनपरमाणुः हीलियमरूपेण संयोगं कर्तुं आरब्धवन्तः तदा परमाणुसंलयनं
प्रज्वलितं भवति स्म एतेन संलयनेन प्रचण्डा ऊर्जा मुक्ता अभवत्, येन सूर्यः प्रकाशितवान्, सौरमण्डलस्य केन्द्रतारकं
च निर्मितवान् ।
सूर्यः
अस्माकं आवर्तसारणीयाः भिन्नानि तत्त्वानि निर्माति । हाइड्रोजनः संलयनं कृत्वा
हीलियमं निर्माति,
हेलमः संलयनं कृत्वा कार्बनं निर्माति, यत्
संलयनं कृत्वा आक्सीजनं निर्माति, तथैव लोह इत्यादयः
गुरुतरतत्त्वानि निर्मीयन्ते । विशालतारकस्य लोहकोरं निर्मितस्य अनन्तरं संलयनेन
ऊर्जां दातुं न शक्यते, येन कोरः शीघ्रं पतति । एतेन पतनेन आघाततरङ्गः
प्रवर्तते यत् तारकस्य बाह्यस्तरं अन्तरिक्षे विस्फोटयति, सुपरनोवा
इति विशालविस्फोटः । अवशिष्टः अवशिष्टः सघनः न्यूट्रॉनतारकः अथवा यदि कोरः
पर्याप्तविशालः भवति तर्हि कृष्णरन्ध्रः ।
सूर्यस्य विषये अधिकानि मजेदाराः
तथ्यानि !
- सूर्यः सौरज्वाला इव क्रियाकलापेन उत्थान-अवस्थां गच्छति । अधिकसूर्यबिन्दुभिः सह अधिकं सक्रियः भवति ततः ११ वर्षेषु न्यूनतया सक्रियः भवति । एतत् सौरचक्रम् उच्यते ।
- सूर्यः जन्मतः आरभ्य शनैः शनैः उज्ज्वलः भवति । द्वे कोटिवर्षे पूर्वं सूर्यः अधुना अपेक्षया किञ्चित् मन्दः आसीत् ।
- अस्माकं सौरमण्डले प्रायः सर्वं पदार्थं सूर्ये अस्ति । तस्य ९९% । सर्वे ग्रहाः, क्षुद्रग्रहाः, धूमकेतुः च कुलस्य १% तः न्यूनाः भवन्ति ।
- सूर्यः एतावत् दूरः अस्ति यत् अस्माकं समीपं गन्तुं प्रकाशस्य प्रायः ८ निमेषाः २० सेकेण्ड् च समयः भवति – प्रकाशः च ब्रह्माण्डे द्रुततमः वस्तु अस्ति ।
- निरन्तरवर्णक्रमः : सूर्यप्रकाशः विद्युत्चुम्बकीयविकिरणस्य एकः प्रकारः अस्ति यः अवरक्तात् पराबैंगनीकिरणपर्यन्तं ततः परं च तरङ्गदैर्घ्यस्य विशालपरिधिं आच्छादयति अस्य वर्णक्रमस्य दृश्यमानः भागः, यः अस्माकं नेत्राणि ज्ञातुं शक्नुवन्ति, सः सर्वेषां सम्भाव्यवर्णानां (तरङ्गदैर्घ्यानां) निरन्तरपट्टिका अस्ति, ये परस्परं निर्विघ्नतया मिश्रयन्ति सूर्यस्य वर्णक्रमः निरन्तरं भवति यतोहि सः उच्चतापमानस्य कारणेन तस्य प्रकाशमण्डलस्य अन्तः स्थितानां च कारणेन तापविकिरणकर्तृरूपेण (अथवा कृष्णस्य समीपस्थस्य पिण्डस्य) कार्यं करोति, सर्वेषु तरङ्गदैर्घ्येषु प्रकाशं उत्सर्जयति, न केवलं विशिष्टेषु, विच्छिन्नेषु । अस्माकं नेत्रे केवलं ७ वर्णाः (लालः, नारङ्गः, पीतः, हरितः, नीलः, नीलः(इंडिगो), वायलेटः, अथवा VIBGYOR) किमर्थं दृश्यते ? यदा सूर्यप्रकाशः प्रिज्मद्वारा जलबिन्दुभिः वा विकीर्णः भवति तदा प्रकाशस्य भिन्नाः तरङ्गदैर्घ्याः (वर्णाः) किञ्चित् भिन्नकोणेषु अपवर्तिताः भवन्ति, अथवा वक्राः भवन्ति: वायलेट् प्रकाशः सर्वाधिकं नमति, रक्तप्रकाशः च न्यूनतमं नमति एतेन भौतिकपृथक्करणेन वर्णक्रमस्य व्यक्तिगतवर्णाः दृश्यन्ते ।सप्तवर्णाः सटीकरूपेण सन्ति इति विचारः ऐतिहासिकः सांस्कृतिकः च वर्गीकरणः अस्ति, यस्य मुख्यतया सर आइजैक न्यूटन इत्यस्य कारणं भवति, यः तस्याः रहस्यमयस्य अथवा आध्यात्मिकस्य महत्त्वस्य विश्वासस्य कारणेन तां संख्यां चयनं कृतवान् यथार्थतः, वर्णक्रमे प्रभावीरूपेण अनन्तसङ्ख्यायाः वर्णाः, मध्यवर्तीवर्णाः च (उदा., चूर्णहरिद्रा, पीत-नारङ्गः) सन्ति ये परस्परं सम्मिलिताः भवन्ति, ये मानवनेत्रः, समीचीनपरिस्थितौ कोटिकोटिसूक्ष्मछायानां भेदं कर्तुं समर्थः सन्, सरलतायै नामकृतवर्गेषु समूहयति
श्रेयः आदित्य हृदय स्तोत्र, नासा,
गूगल अनुवादकः , ऑनलाइन संसाधनम्।
Comments
Post a Comment